به گزارش روابط عمومی شرکت گروه مدیریت سرمایهگذاری امید، یادداشت دکتر سید بابک ابراهیمی، مدیرعامل هلدینگ امید، با موضوع «چشمانداز بازار سرمایه پس از جنگ» در روزنامه دنیای اقتصاد منتشر شد.
در ادامه، متن کامل یادداشت منتشرشده را میخوانید:
بازار سرمایه پس از عبور از یک دوره اوجگیری تنشهای ژئوپلیتیک و جنگ، وارد مرحلهای میشود که بیش از آنکه با دادههای اقتصادی تعریف شود، تحت تأثیر انتظارات، روان جمعی و بازتفسیر ریسکها قرار دارد. بورس در چنین مقاطعی نه فقط آینه اقتصاد، بلکه بازتابی از ذهنیت جامعه سرمایهگذار است؛ ذهنیتی که میان ترس از گذشته و امید به آینده در نوسان است.
معمولاً پس از جنگها، بازارهای مالی با نوعی رفتار تدافعی مواجه میشوند. افزایش تقاضا برای نقدشوندگی، خروج از داراییهای پرریسک و حرکت به سمت ابزارهای کمریسکتر، واکنشی طبیعی به شوکهای سیاسی و امنیتی است. این رفتار اگرچه در کوتاهمدت فشار فروش ایجاد کرد، اما الزاماً به معنای تغییر روند بنیادی بازار نیست. تجربه بازارهای مختلف نشان داده است که این دورهها اغلب به یک «تعادل جدید» ختم میشوند، نه یک سقوط یا حتی صعود پایدار.
در واقع، جنگ بیش از آنکه صرفاً متغیرهای تولید و فروش شرکتها را تحت تأثیر قرار دهد، در ابتدا بر انتظارات قیمتی اثر میگذارد. سرمایهگذاران در چنین شرایطی بدبینانهترین سناریوها مانند؛ اختلال در زنجیره تأمین گرفته تا کاهش صادرات، افت تولید و حتی توقف فعالیت برخی صنایع را در قیمتها لحاظ میکنند که همین موضوع باعث میشود بسیاری از نمادها در دوره تنش، پایینتر از ارزش ذاتی خود معامله شوند.
اما پس از فروکش کردن تنشها، بازار وارد مرحلهای متفاوت شد؛ مرحلهای که در آن دادههای واقعی جایگزین سناریوهای فرضی می شود. گزارشهای مالی شرکتها، عملکرد ماهانه، نرخهای فروش، وضعیت تولید و نرخ تورم نقش تعیینکنندهتری پیدا کردند. در بسیاری از موارد مشاهده میشود که برخلاف انتظار اولیه، بخش قابل توجهی از شرکتها توانستهاند جریان تولید خود را حفظ کنند و حتی در برخی صنایع، رشد درآمد نیز ثبت شده است. این شکاف میان «تصور قبل از جنگ» و «واقعیت بعد از جنگ»، یکی از موتورهای اصلی بازگشت بازار است.
با این حال، نباید از این نکته غافل شد که اقتصاد پس از جنگ معمولاً با مجموعهای از چالشهای ساختاری نیز مواجه میشود. فشار بر زیرساختها، ناترازی انرژی، افزایش هزینههای تولید، محدودیتهای بودجهای دولت و اختلال در برخی زنجیرههای تأمین، همگی عواملی هستند که میتوانند بر سودآوری شرکتها اثرگذار باشند. بنابراین هرچند فضای روانی بازار ممکن است به سرعت به سمت خوشبینی حرکت کند، اما واقعیتهای عملیاتی شرکتها معمولاً با تأخیر خود را نشان میدهند.
یکی از مهمترین ویژگیهای بازار سرمایه در دوره پساجنگ تغییر در ترکیب صنایع پیشرو است. صنایع صادرات محور، شرکتهای دارای درآمد ارزی و بنگاههایی با مزیت رقابتی پایدار معمولاً سریعتر از سایر بخشها اعتماد بازار را جلب میکنند. در مقابل، صنایعی که وابستگی بالایی به واردات مواد اولیه یا زیر ساختهای حساس دارند ممکن است با تأخیر بیشتری به تعادل برسند. این جابهجایی در کانون توجه سرمایهگذاران در واقع بازتابی از باز تعریف ریسک در اقتصاد است.
از سوی دیگر نقش سیاستگذار در این دوره بسیار تعیینکننده است. بازار سرمایه در شرایط پس از بحران بیش از هر زمان دیگری نیازمند شفافیت ثبات و پیشبینیپذیری است. هرگونه نوسان در سیاستهای پولی مالی یا مقرراتی میتواند اثرات روانی تنش را تشدید کند. در مقابل تصمیمگیریهای منسجم و حمایت هدفمند از صنایع بنیادی میتواند به تثبیت انتظارات و کاهش نوسانات کمک کند. بازارگردانها نیز در این میان نقش ضربه گیر را ایفا میکنند و از شکلگیری رفتارهای هیجانی جلوگیری میکنند.
یکی دیگر از عوامل مهم در تحلیل بورس پس از جنگ موضوع جریان نقدینگی است. در بسیاری از موارد بخشی از سرمایهگذاران حقیقی که در دورههای تنش از بازار خارج شدهاند به تدریج و با مشاهده ثبات نسبی دوباره به بازار باز میگردند. این بازگشت نقدینگی معمولاً به صورت مرحلهای اتفاق میافتد و میتواند به تقویت روندهای صعودی کمک کند. البته در مقابل، رفتار حقوقیها و نهادهای بزرگ مالی نیز در جهتدهی به بازار، اهمیت بالایی دارد و میتواند سرعت یا کندی این فرآیند را تعیین کند.
نکته کلیدی دیگر این است که بورس ذاتاً یک بازار آیندهنگر است. قیمتها در این بازار نه بر اساس وضعیت فعلی، بلکه بر اساس انتظارات از آینده شکل میگیرند. به همین دلیل در دورههای پساجنگ ممکن است شاهد آن باشیم که بازار حتی پیش از بهبود کامل شرایط اقتصادی وارد فاز رشد شود. این رشد البته همیشه یکدست و بدون نوسان نیست و معمولاً با اصلاحهای مقطعی همراه است.
در نهایت میتوان گفت بورس پس از جنگ در یک دوگانگی ساختاری قرار دارد؛ از یک سو بهبود انتظارات و کاهش ریسکهای سیستماتیک میتواند زمینهساز رشد بازار باشد و از سوی دیگر چالشهای واقعی اقتصاد مانع از شکلگیری یک روند صعودی بدون وقفه میشوند. همین تضاد است که بازار را در این دوره حساس پیچیده و در عین حال فرصتساز میکند.
برای سرمایهگذار حرفهای دوره پساجنگ نه زمان هیجان بلکه زمان تحلیل است تمرکز بر کیفیت شرکتها، پایداری جریان نقدی مزیت رقابتی و توان عبور از بحران مهمتر از دنبال کردن موجهای کوتاه مدت بازار است در چنین فضایی، آنچه در نهایت برنده میشود نه سرعت تصمیمگیری بلکه عمق تحلیل است.
در واقع، جنگ بیش از آنکه صرفاً متغیرهای تولید و فروش شرکتها را تحت تأثیر قرار دهد، در ابتدا بر انتظارات قیمتی اثر میگذارد. سرمایهگذاران در چنین شرایطی بدبینانهترین سناریوها مانند؛ اختلال در زنجیره تأمین گرفته تا کاهش صادرات، افت تولید و حتی توقف فعالیت برخی صنایع. را در قیمتها لحاظ میکنند که همین موضوع باعث میشود بسیاری از نمادها در دوره تنش، پایینتر از ارزش ذاتی خود معامله شوند.
اما پس از فروکش کردن تنشها، بازار وارد مرحلهای متفاوت شد؛ مرحلهای که در آن دادههای واقعی جایگزین سناریوهای فرضی می شود. گزارشهای مالی شرکتها، عملکرد ماهانه، نرخهای فروش، وضعیت تولید و نرخ تورم نقش تعیینکنندهتری پیدا کردند. در بسیاری از موارد مشاهده میشود که برخلاف انتظار اولیه، بخش قابل توجهی از شرکتها توانستهاند جریان تولید خود را حفظ کنند و حتی در برخی صنایع، رشد درآمد نیز ثبت شده است. این شکاف میان «تصور قبل از جنگ» و «واقعیت بعد از جنگ»، یکی از موتورهای اصلی بازگشت بازار است.
با این حال، نباید از این نکته غافل شد که اقتصاد پس از جنگ معمولاً با مجموعهای از چالشهای ساختاری نیز مواجه میشود. فشار بر زیرساختها، ناترازی انرژی، افزایش هزینههای تولید، محدودیتهای بودجهای دولت و اختلال در برخی زنجیرههای تأمین، همگی عواملی هستند که میتوانند بر سودآوری شرکتها اثرگذار باشند. بنابراین هرچند فضای روانی بازار ممکن است به سرعت به سمت خوشبینی حرکت کند، اما واقعیتهای عملیاتی شرکتها معمولاً با تأخیر خود را نشان میدهند
یکی از مهمترین ویژگیهای بازار سرمایه در دوره پساجنگ تغییر در ترکیب صنایع پیشرو است. صنایع صادرات محور، شرکتهای دارای درآمد ارزی و بنگاههایی با مزیت رقابتی پایدار معمولاً سریع تر از سایر بخشها اعتماد بازار را جلب میکنند. در مقابل، صنایعی که وابستگی بالایی به واردات مواد اولیه یا زیر ساختهای حساس دارند ممکن است با تأخیر بیشتری به تعادل برسند. این جابه جایی در کانون توجه سرمایه گذاران در واقع بازتابی از باز تعریف ریسک در اقتصاد است.
از سوی دیگر نقش سیاست گذار در این دوره بسیار تعیین کننده است. بازار سرمایه در شرایط پس از بحران بیش از هر زمان دیگری نیازمند شفافیت ثبات و پیش بینی پذیری است هرگونه نوسان در سیاستهای پولی مالی یا مقرراتی میتواند اثرات روانی تنش را تشدید کند در مقابل تصمیم گیریهای منسجم و حمایت هدفمند از صنایع بنیادی میتواند به تثبیت انتظارات و کاهش نوسانات کمک کند. بازارگردانها نیز در این میان نقش ضربه گیر را ایفا میکنند و از شکل گیری رفتارهای هیجانی جلوگیری میکنند.
یکی دیگر از عوامل مهم در تحلیل بورس پس از جنگ موضوع جریان نقدینگی است. در بسیاری از موارد بخشی از سرمایه گذاران حقیقی که در دوره های تنش از بازار خارج شده اند به تدریج و با مشاهده ثبات نسبی دوباره به بازار بازمی گردند. این بازگشت نقدینگی معمولاً به صورت مرحله ای اتفاق میافتد و میتواند به تقویت روندهای صعودی کمک کند. البته در مقابل، رفتار حقوقیها و نهادهای بزرگ مالی نیز در جهت دهی به بازار اهمیت بالایی دارد و میتواند سرعت یا کندی این فرآیند را تعیین کند.
نکته کلیدی دیگر این است که بورس ذاتاً یک بازار آینده نگر است قیمتها در این بازار نه بر اساس وضعیت فعلی، بلکه بر اساس انتظارات از آینده شکل میگیرند به همین دلیل در دوره های پساجنگ ممکن است شاهد آن باشیم که بازار حتی پیش از بهبود کامل شرایط اقتصادی وارد فاز رشد شود. این رشد البته همیشه یکدست و بدون نوسان نیست و معمولاً با اصلاح های مقطعی همراه است.
در نهایت میتوان گفت بورس پس از جنگ در یک دوگانگی ساختاری قرار دارد؛ از یک سو بهبود انتظارات و کاهش ریسکهای سیستماتیک میتواند زمینه ساز رشد بازار باشد و از سوی دیگر چالشهای واقعی اقتصاد مانع از شکلگیری یک روند صعودی بدون وقفه میشوند. همین تضاد است که بازار را در این دوره حساس پیچیده و در عین حال فرصت ساز می کند.
برای سرمایهگذار حرفهای دوره پساجنگ نه زمان هیجان بلکه زمان تحلیل است تمرکز بر کیفیت شرکتها، پایداری جریان نقدی مزیت رقابتی و توان عبور از بحران مهمتر از دنبال کردن موجهای کوتاه مدت بازار است در چنین فضایی، آنچه در نهایت برنده میشود نه سرعت تصمیمگیری بلکه عمق تحلیل است.